İstanbul'da Sarayburnu sırtlarında yaklaşık 400 yıl Osmanlı Devleti'nin idare merkezi olan saray, İstanbul'un fethinden (1453) sonra ilk Osmanlı sarayı Bayezid'de bugünkü İstanbul Üniversitesi'nin bulunduğu yerde yaptırılmıştır. Kısa bir süre sonra kaynaklarda Saray-ı Cedid-i Amire olarak geçen ve hem Marmara'ya hem de Boğaziçi'ne hakim bir konumda yer alan Yeni Saray, bugünkü adıyla Topkapı Sarayı inşa edildi (1468-1478).
1478'den sonra Osmanlı Devleti'nin idare merkezi olan Topkapı Sarayı, 1853'de bu görevini Dolmabahçe Sarayı'na bırakmış; burada yalnızca eski padişahların aileleri oturmuştur.
Fatih Sultan Mehmed sarayın tek binadan değil birçok köşk ve dairelerden meydana gelmesini istiyordu. Saray inşaatına bu istek üzerine başlandı. Nitekim Sultan İkinci Bayezid, Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman devirlerinde ilave ve eklemeler devam ederek şehir gibi bir saray manzumesi ortaya çıktı. Kanuni Sultan Süleyman'ın 1520'den 1566'ya kadar devam eden saltanatı burayı adeta dünyanın idare merkezi haline getirdi.
Tamamlanması ile Türk saraylarının en güzeli ve en muhteşemi olan Topkapı Sarayı yaklaşık 700.000 metrekarelik bir alanı kaplamaktadır. Avlular, köşkler, kasırlar, camiler, divanlar, kütüphaneler, koğuşlar, devlet daireleri, mutfaklar, çeşmeler ve bahçelerle dolu olan Topkapı Sarayı; Birun, Enderun ve Harem olmak üzere üç ana bölümden meydana geliyordu.
Birun bölümü sarayın dışı olup Bab-ı Hümayun'dan Babüssaade'ye kadar uzanan kısımları ihtiva eder. Enderun bölümü sarayın iç kısmı olup, saray üniversitesi mahiyetindeydi. Hanedan mensupları ve özel testlerle seçilen ülkenin en zeki ve kabiliyetli şahsiyetlerinin eğitim-öğretim müessesesiydi.
Hırka-i Saadet dairesinde Peygamber Efendimiz Hazreti Muhammed sallallahu aleyhi ve sellem'in hırkası muhafaza edilmektedir. Bu dairede 25 Temmuz 1518'den, halifeliğin kaldırıldığı 3 Mart 1924 tarihine kadar dört yüz altı seneden fazla hiç durmadan aralıksız Kur'an-ı Kerim okunmuştur.
Harem bölümü sarayın asıl ikamet yeridir. Padişahlar; zevceleri, cariyeleri, hizmetkarları, şehzadeleri, sultanları ve varsa anneleri ile beraber burada kalırlardı. Harem'de mahremiyet ve ahlak kaidelerine çok dikkat edilip, burada yüzyıllar boyunca güzel ahlak ve iffet timsali şahsiyetler yetiştirildi. Harem dairesinde yaklaşık üç yüz seksen oda bulunmaktadır.
Topkapı Sarayı Müzesi, mimari sanat eseri kompleksi olup, binaları ve içindeki paha biçilmez hazine ve koleksiyonları ile yerli ve yabancıların hayranlık dolu alakasını üzerinde toplar. On bin yedi yüz parçadan meydana gelen Çin porselenleri, dört bin parçadan meydana gelen Seladon porselenleri, muhteşem saltanat arabaları, zengin Silah Müzesi ve dünyanın en ünlü yazma eserleri burada bulunmaktadır.
Topkapı Sarayı 3 Nisan 1924 tarihinde müze haline getirilmiştir.
